Powiększenie

Car Aleksander I traktował Królestwo Polskie jako bufor bezpieczeństwa między Rosją i Europą oraz pole eksperymentu modernizacyjnego

Polska kongresowa

red.

Gdyby nie upór cara Aleksandra I, na kongresie wiedeńskim doszłoby najprawdopodobniej do czwartego rozbioru Polski

Klęska Napoleona w 1814 r., a tym samym koniec francuskiej hegemonii w Europie, postawiła pytanie o przyszłość sprawy polskiej. Księstwo Warszawskie przestało być podmiotem polityki międzynarodowej w momencie opuszczenia jego granic przez armię pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego, co miało miejsce na początku maja 1813 r. W otoczeniu Aleksandra I istnieli jednak politycy reprezentujący polskie interesy. Mam tu na myśli przede wszystkim księcia Adama Jerzego Czartoryskiego.

Książę Adam contra mundum

Jeszcze w czerwcu 1813 r. wspólnie z Józefem Kalasantym Szaniawskim ks. Adam przygotował obszerny materiał zatytułowany „Niektóre myśli do ogólnych rysów planu Stowarzyszenia Prawdziwych Miłośników Ojczyzny”. Autorzy, przewidując nierealność pełnego zjednoczenia ziem polskich, pragnęli stworzyć we wszystkich zaborach sieć najróżniejszych inicjatyw i instytucji w sferze gospodarki, kultury i propagandy. Ten szeroki program pracy organicznej nie tylko miał służyć realizacji bieżących interesów Polski, ale również zagwarantować nam czołowe miejsce w Słowiańszczyźnie. Wątek ogólnosłowiański, ale nie panslawistyczny, był wzmacniany przez dobitne akcentowanie rosnącej groźby germanizacji zachodniej części Słowiańszczyzny, a zwłaszcza Polaków pod pruskim i austriackim zaborem.

W marcu 1814 r. ks. Adam wręczył Aleksandrowi memoriał o zasadach rozwiązania sprawy polskiej na bazie polsko-rosyjskiego dualizmu i ochronie narodowości wszystkich Polaków. W Warszawie miała powstać namiastka dworu monarszego wokół wielkiego księcia. Sugerowano jednak odsunięcie w. ks. Konstantego od spraw wojska polskiego. Do nowo powstałego Królestwa Polskiego miano stopniowo przyłączać zachodnie gubernie cesarstwa, a ponadto należało się starać o autonomię narodową dla zaboru pruskiego i austriackiego. Autor dopominał się także o zagwarantowanie polskim ziemiom wolnego handlu w Gdańsku, Elblągu, Królewcu i Kłajpedzie, wolnej żeglugi na Niemnie i Wiśle oraz wolnej drogi handlowej przez pruski Śląsk. Te działania miały stać się punktem wyjścia dla tworzenia federacji słowiańskiej pod przewodem Rosji, która powstałaby głównie w efekcie wyzwalania Słowian pozostających pod panowaniem Turcji.

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Wstępniak

Paweł Łepkowski

Dwa oblicza marszałka

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Tym żył świat

Felietony

FOTOPLASTYKON - Ojciec niepodległości

W tym roku 5 grudnia przypada 150. rocznica urodzin marszałka Józefa Piłsudskiego. Komendant Legionów i pierwszy przywódca odrodzonego państwa polskiego był jedną z najwybitniejszych postaci w naszej historii. Wywarł decydujący wpływ na kształt polityki wewnętrznej i zagranicznej II Rzeczypospolitej. Już za życia stał się legendą, na której wychowało się wiele pokoleń Polaków. Kult marszałka jako ojca polskiej niepodległości jest żywy do dziś. Ta posągowa postać nie była jednak pozbawiona wad. Krytycy zarzucali mu m.in. dążenie do wprowadzenia rządów dyktatorskich i mitologizowanie jego roli w bitwie warszawskiej 1920 r. Różne oblicza Józefa Piłsudskiego przedstawiamy na str. 10 i 14.

BOGUSŁAW CHRABOTA

Meandry rewolucji

Jakie będą następne formy rewolucji? Czy wkurzony tłum wznieci bunt wokół Facebooka? Albo odwrotnie – wściekły na portale społecznościowe zacznie niszczyć serwery?