Powiększenie

XVIII-wieczny szpital uzdrowiskowy i kościół Świętej Trójcy na lewym brzegu Łaby

Potęga baroku

Rafał Kotomski

Współczesny Kuks, położony na północy Czech nad Łabą, pozostaje jednym z najbardziej intrygujących barokowych zabytków w naszej części Europy

Swoim blaskiem miał przyćmić wielkie i słynne uzdrowiska, jak Karlsbad czy Marienbad. Niestety, z wielkich planów nic nie wyszło, samo miejsce zaś zniszczyła olbrzymia powódź. Po kataklizmie w 1740 r. Kuks na wiele długich lat popadł w całkowite zapomnienie. Podobnie jak zrealizowany tutaj niezwykły zamysł jego twórcy i właściciela, hrabiego Franza Antona von Sporcka (1662–1738), by połączyć kurort służący zdrowiu fizycznemu z wielowątkową świątynią sztuki i filozofii. Dziś jednak to wyjątkowe, barokowe założenie krok po kroku odzyskuje dawny blask. Co roku dociera tutaj coraz więcej turystów podziwiających niezwykły genius loci maleńkiej osady we wschodnich Czechach, położonej wśród łagodnych, malowniczych wzgórz, niedaleko od stolicy regionu, Hradec Králové. Swoją publiczność ma również organizowany latem barokowy festiwal Theatrum Kuks, łączący sztuki plastyczne ze spektaklami muzycznymi i teatralnymi.

Przyjaciel sztuk, wizjoner, mason

O Kuksie zapewne nikt by nie usłyszał, gdyby nie hrabia Sporck, syn pochodzącego z Westfalii cesarskiego generała Johanna von Sporcka. Był najstarszym z czwórki dzieci oficera i jego drugiej żony Marii Eleonory von Fineke. Przyjazd rodziny Sporcków do Czech związany był z nadaniami, jakie generał – głowa rodu – otrzymał za zasługi od habsburskiego dworu. Młody Franz Anton odebrał katolicką edukację, typową dla swojej epoki i arystokratycznych dzieci tego czasu. Uczył się m.in. w jezuickim kolegium w Kutnej Horze, a od 1675 r. studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Karola Ferdynanda w praskim Klementinum. Już wówczas zainteresowały go pisma zachodnich filozofów i myślicieli, uznane w środowisku domowym za bezbożne i szkodliwe.

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Wstępniak

Paweł Łepkowski

Kosmiczna epopeja

ZAMÓW UWAŻAM RZE

Aktualne wydanie Uważam Rze dostępne na www.ekiosk.pl.

Tym żył świat

Felietony

Paweł Łepkowski

Kosmiczna epopeja

FOTOPLASTYKON - Urodziny prezydenta

150 lat temu, 1 grudnia 1867 r., urodził się Ignacy Mościcki, wybitny uczony i prezydent Polski w latach 1926–1939. Pochodził z rodziny o bogatych tradycjach patriotycznych. Studiował chemię na politechnice w Rydze. Działał w niepodległościowym ruchu socjalistycznym i przygotowywał nawet zamach na carskiego dygnitarza Josifa Hurkę, ale zagrożony aresztowaniem musiał wyemigrować. Kilka lat spędził w Londynie, gdzie poznał Józefa Piłsudskiego, z którym połączyła go wieloletnia przyjaźń. Później przeniósł się do Szwajcarii, gdzie rozpoczął karierę naukową, specjalizując się w elektrochemii. Po powrocie do Polski w 1912 r. jako uznany wynalazca został profesorem Politechniki Lwowskiej, a potem także jej rektorem. Był budowniczym polskiego przemysłu chemicznego. Miał na swoim koncie kilkadziesiąt patentów zagranicznych i krajowych. Gdy został prezydentem RP, prawa do patentów nieodpłatnie przekazał państwu polskiemu. Więcej o Ignacym Mościckim czytaj na str. 28.